literature.bagaicha.com
Send us your Literature
Literature Home | Archives | Post Literature | Top Rated | Advance Search | Contact Us Welcome Guest ! Please Login or Register a new account for free.

    Main Categories
Editorial / सम्पादकीय
Interview / अन्तर्वार्ता
11111
Poetry / कविता
Story / कथा
Essay / निबन्ध
Drama / नाटक
Novel / उपन्यास
Criticism / समालोचना
Article / लेख
Lyrics / गीत/गजल
Memoir / संस्मरण
New Talent / नव प्रतिभा
Review / समिक्षा
English / अंग्रेजी
Others / विविध

  More Options
Interview / अन्तर्वार्ता
Most Viewed / धेरै पढिएका
Top Rated / धेरै मत पाएका
Videos / भिडियो
Photos / विशेष तस्वीरहरु
Published Books / सृजनशील साहित्य समाजबाट प्रकाशित पुस्तकहरु

  Advertisement


Titles Description    Advance Search

Published : November 26, 2008 | Author : प्रकाश थाम्सुहाङ
Category : Article / लेख | Views : 866 | Rating :

  
प्रकाश थाम्सुहाङ
Author
          मेरो पि्रय कवि, आदरणीय कवि बल दाइ । बल दाइ अर्थात् कृष्णभूषण बल । नाम सुन्ने बित्तिकै म श्रद्धाले नतमस्तक हुन्छु । तीसको दशकमा उदाउनुभएका शिष्ट तर विशिष्ट कवि बल दाइका कविताहरू पढेर मैले धेरै सिकेको छु । राजधानीदेखि बाहिर मोफसलमा रहेर पनि नेपाली काव्यिक क्षेत्रमा उहाँले पुर्‍याउनुभएको अंशदान (Contribution) को बखान गरी साध्य छैन । उहाँ त मेरा लागि अझ यसो भनौँ मभन्दा अघिल्लो पुस्ताहरूका लागि पनि कविताको पाठशाला नै हुनुहुन्छ । यिनै पि्रय कवि बलदाइसँग मध्ये भदौमा मेरो भेट भयो । यो भेट उहाँसँगको चौथो भेट थियो । यसपटकको भेटमा काठमाडौं गर्मीले धपक्कै बलेको थियो । यस्तो लाग्थ्यो - उहाँले विराटनगरबाट गर्मी पनि साथै लिएर आएको हुनुपर्छ । ।
          करिब ३६-३७ सालतिर -कविताको इतिहास पढ्दा) अत्यन्तै चर्चित भएको कविता "काठमाडौं एक्लैले अब काठमाडौं बोक्न सक्दैन"का सर्जक बलदाइसाग प्रत्यक्ष भेट गर्ने प्रथम सुअवसर करिब अढाई वर्ष अघि पाटनको यलमाया केन्द्रमा भएको थियो । उसबेला हिमाल एसोसियसन र नेपाली कविता डट कमको संयुक्त आयोजनामा पाँच जना कविहरूले "वर्षान्त   विगोष्ठी" मा कविता वाचन गरेका थिए । ती पाँच जनामध्ये एक जना हुनुहुन्थ्यो बलदाइ । विराटनगरबाट आउनुभएका बलदाइसँग प्रत्यक्ष चिनजान त्यहीँ भएको थियो । त्यसपछि विविध कार्यक्रमहरूको छेक पारेर उहाँ काठमाडौं आउँदा प्रायःजसो म भेट्थेँ ।
           भावुक, शालीन, भद्र र भविष्यद्रष्टा- यसको पुष्टि म अलिपछि गर्नेछु) बलदाइका विशेषताहरू हुन् । मानवीय संवेदना बलदाइको थप अर्को विशेषता हो । पूर्व मेचीको इलाममा जन्मिनुभएका बलदाइ क्षेत्रीयताको आधारमा मात्र मेरो पि्रय कवि बन्नुभएको पक्कै होइन । यो भनेको उहाँद्वारा सृजित कविताहरूको शक्ति हो, आकर्षण हो । म ठोकुवा गर्छु- उहाँको कविताहरू मन नपराउने सायदै होलान् । उहाँद्वारा सृजित कविताहरूको चेतना र शिल्पले नै पाठकहरूलाई उहाँसमक्ष आफसेआफ डोर्‍याउँछ । उहाँलाई श्रद्धा गर्नेको भीड आफसेआफ निर्माण हुन्छ । यो भनेको कविको सफलता हो र यस्तो सफलता नेपाली काव्यिक इतिहासमा थोरैले मात्रै प्राप्त गरेका छन् ।
          "बलदाइ आउनुभएको छ रे" जब म साथीहरूबाट यस्तो खबर सुन्छु, तब म यात्री सम्झिन्छु । अनि कहिले भेट्न जाने योजना बुन्न थाल्छु । यात्री अर्थात् बागबजार अवस्थित साधारण गेस्टहाउस । बलदाइ काठमाडौं आउादा सधैँ यहीँ बस्नुहुन्छ । उहाँ काठमाडौं आउनुभएको खबर थाहा पाउने बित्तिकै सरासर यात्री गेस्टहाउस जाँदा निशाना खेर जाँदैन ।
          हो, यसपटक पनि आएर उहाँ यात्री गेस्टहाउसमै बस्नुभयो । म भेट्न गएँ । अझ यसपटक त मैले कसैगरी जानुपर्थ्यौ । बलदाइ यसपटक खास उद्देश्य लिएर काठमाडौं आउनुभएको थियो । उहाँले विराटनगरबाट कविताको भारी लिएर आउनुभएको थियो । त्यो कविताको भारीलाई उहाँले गुरुकुलमा बिसाउनुभयो ।
          आरोहण र सर्वदा वाङ्मय प्रतिष्ठानको संयुक्त आयोजनामा प्रत्येक महिनाको १५ गते पुरानो बानेश्वरको गुरुकुलमा कविहरूको एकल कविता वाचन हुनेगर्छ । यसै सन्दर्भको नवौं संस्करणमा आफ्ना कविताहरू सुनाउन बलदाइ विराटनगरबाट काठमाडौं आउनुभएको थियो । बलदाइको कार्यक्रमका लागि कवि मित्र ठाकुर बेल्वासेजीले मलाई पनि सहयोगीमा नियुक्त गर्नुभएकोले यसपटक म केही सक्रिय भएको थिएँ । शालीन विद्रोही कवि बलदाइ मेरो प्रिय कवि बलदाइका लागि मैले थोरै सही खट्न पाउनु मेरो अहोभाग्य थियो । धन्यवाद ठाकुरजी ।
          गएको भदौ १५ गते, त्यस्तै दिनको १२ बजेको हुनुपर्छ । म र कवि मित्र चन्द्र गुरुङ बलदाइलाई भेट्न यात्री पुग्छौँ । बलदाइ खाना खाएर आराम गरिरहनुभएको थियो । "भरैको कार्यक्रमको तयारी आफूभित्र कसरी गरिरहनुभएको छ ?" - सोध्छु । "तयारी पूरा भयो, अघि बिहान दुई घन्टा राजेन्द्र शलभको स्टुडियोमा रिसाइटेसन गरेँ, खोइ सिडी निकाल्ने रे । यसले थप प्राक्टिस भयो ।" - उत्तर दिनुहुन्छ ।
           टेबलको एस्टे्रमा चुरोटका अनगिन्ती ठूटाहरू, छेउमा एक बट्टा सूर्य चुरोट र सलाई । डस्टबिनमा रित्तिएका रोयल स्ट्यागका खाली बोतलहरू । भुइँमा सुटकेस आधा खुलेको छ, देख्छु सानो नानीको जामा । छोरी हराएको सूचना लेख्नुहुने बलदाइले सायद छोरीको छोरीलाई यो जामा किनिदिनुभएको होला, अनुमान गर्छु । "आज त बिसाउ होला थापाजी" कविता लेख्नुहुने बलदाइले बिसाउनु भएको दिनहरू सायदै धेरै होला । सबुद खाली बोतलहरू प्रत्यक्ष छ । 
           "दाइ, बाथरूममा पानी आउँछ नि ?" बेतुक र अप्रसाङ्गिक प्रश्न फुत्त कहाँबाट निस्कियो मबाट । लज्जाबोधले केही क्षण त रातो पनि भएँ । "अँ, आउँछ" उहाँको जवाफ ।
          गत वर्षको फागुनमा एकेडेमीको संगोष्ठिमा हाम्रो भेट हुँदा उहाँले पीर कहनुभएको थियो - "यात्रीमा पानी नभएर मिनरल वाटरले आची धोएँ ।" उसबखत उहाँको आँखामा काठमाडौंप्रति दया देखे । काठमाडौंको विवशता र नालायकीप्रति उहाँमा दया जागृत भएको देखेथेँ । सायद यही सम्झेर "पानी आउँछ ?" भनेर सोधेको थिएँ ।
          "काठमाडौं एक्लैले अब काठमाडौं बोक्न सक्दैन
          काठमाडौं एक्लैले अब सिङ्गै नेपालको अर्थ लाउन सक्दैन"
          "यो चर्चित कविताको रचना प्रक्रियाको पृष्ठभूमि के होला ?" - सोध्छु ।
          बलदाइ र अशेष मल्ल त्यस्तै ३६-३७ सालतिर रत्नपार्कमा बसेर गफ गर्दै गाडीको आवत-जावत हेर्नुहुँदो रहेछ । निरन्तर खाली हुँदै भरिँदै गएको बसहरू देखेर बलदाइलाई काठमाडौंले अब आफूलाई थेग्न सक्दैन भन्ने बोध पलाएछ र उक्त बोध नै कविता सृजनाको प्रारम्भ बनिदिएछ ।
          बलदाइलाई मैले माथि भनेको छु - भविष्यद्रष्टा । "काठमाडौं एक्लैले....." अहिलेको सान्दर्भिकतासँग ठ्याक्कै मिलेको छ । नेपाल एकदिन अवश्य सङ्घीय गणतान्त्रिक राष्ट्र हुनेछ, उसबखत बलदाइको चेतनाले यो छनक पाइसकेको थियो । उसबेलै काठमाडौंको निरङ्कुशताको विरोध गर्नु, काठमाडौंको केन्द्रीयताको विरोध गर्नु धेरै टाढा सोच्नु थियो । यो कविता पढ्दा बलदाइ स्वतन्त्रता, प्रजातन्त्र र मानवअधिकारका पक्षधर त हुनु नै हुन्छ, थप सङ्घीयताको पक्षधर पनि देखिनुभएको छ । पञ्चायतकालमा, एक भाषा एक धर्म र एक देशको तथाकथित राष्ट्रियता लादिएको परिप्रेक्ष्यमा बहुलता र सङ्घीयताको पक्षमा कविता लेख्नु ठूलो आँट थियो । अग्रगमनकारी र उत्तरआधुनिक सोच थियो । परिणाम उहाँले पञ्चायती शासन व्यवस्थाबाट धेरै अर्घेलोहरू सहनुपर्‍यो ।
          मैले कतै पढेको थिएँ- "अप्ठेरो परिस्थितिमा सृजित रचनाहरू नै उत्कृष्ट हुन्छन् ।" निश्चय नै पञ्चायतकालमा उज्यालो ताकेर लेख्ने स्रष्टाहरूका लागि सहज वातावरण थिएन । त्यो बेला भक्ति र स्तुति साहित्य लेख्नेहरूकै हालीमुहाली थियो । त्यो बेलाको राज्यसत्ताको विरूद्धमा लेख्नु भनेको अराष्ट्रवादीको बिल्ला भिर्नु थियो । यस्तै असहज र सााघुरो परिस्थिति विरूद्ध विद्रोहको शङ्खनाद गर्दै उदाएका कवि हुनुहुन्छ बलदाइ । फलस्वरूप उहाँका कविताहरू उत्कृष्ट र कालजयी बनेका छन् ।
          इलाम तिम्रो साथ छोडेर म चिसो बगेँ
          इलाम तिम्रो साथ छोडेर म अमिलो बगेँ
         गुरुकुलको सम नाट्यघरमा खचाखच कविता अनुरागीहरूको बीच करिब तीन दर्जन कविताहरू सुनाएर बलदाइ हवाइजहाजबाट विराटनगर फर्किसक्नुभएको छ । उहाँको कविताहरू र वाचनकलाले सबैलाई मन्त्रमुग्ध पारेको मैले अनुभूत गरेँ । कविताहरूको विषयगत विविधता, सुन्दर शिल्प, विचार र शैलीको सही समायोजन र आम बिम्ब भए पनि प्रस्तुतिको उच्चताले बलदाइका कविताहरूले सबैलाई छोयो । मस्तिष्क रनथनाउने र हृदय हल्लाउने कविताहरू सुनेर म अझसम्म थिल्थिलो भएको छु । तसर्थ, बलदाइको नजरमा विवश काठमाडौँमा पानी खोजिरहेको छु । "Save water drik whisky" को नारा बोक्ने काठमाडौंमा पानी कहाँ पाउनु ? तसर्थ, म पनि "आज त बिसाउ है चन्द्रजी" भन्दै साथीहरूसँग रक्सी पिइरहेछु । चेतनामा बलदाइको कविताको ह्याङ��"भर अझै बाँकी छ -
          मलाई त कविताले मान्छे मान्छेको मुटुमा देश लेख्नु थियो
          मलाई त कवितामा मान्छेले गाउने गीत लेख्नु थियो ।



1 2 3 4 5
please rate this article     Poor
Excellent    

 Visitor's Comments !
Posted by Anil Nembang on July 06, 2012
gajab ko lagyo yo lekh.


Posted by Chandra Gurung on October 21, 2011
Mitra Prakash laei yo lekh ko laagi Thanks. Lekh bado gajab ko baneko cha.

Posted by rajesh thapa on December 03, 2008
wow ! article ta yasto po ta. bhawana & bichar ko satik samayojan prakash g le garnu bhayeko chha. badhai chha.

Posted by devendra kheres on November 27, 2008
prakash ji,artical gahan ra marmik chhan,lekha padhera yek patak nepal ko samjhanale nikkai satayo.

Most recent articles in Article / लेख category

महाभूकम्प र सुअवसर
लाहुरेहरू र आदिवासी जनजातीहरू अनागारिक जस्तो
मिथ्याको महाजंगलमा हङकङका नेपाली
नेपाली साहित्यमा युद्ध चेतनाको उपस्थिती
२०६८ सालको नयाँ वर्षले मलाई टेक नाथ रिजाल र भुटानी शरणार्थीहरूको ताजा सम्झाना गरायो
प्रशासनिक काम, स्रष्टाको पहिचान
कविताको फूल र दिमागको रेखा
भौतिक सौन्दर्य कि बौद्धिक सौन्दर्य ?
कविताको कमाल
प्रवासी किरातीहरूले कसरी अध्यन गर्ने किरात सौन्दर्यशास्त्र ?
म घर जाँदैछु
पुरानो आँखाले नयाँ वस्तु हेर्नु भयानक खतरा हुँदोरहेछ
सपनाको देश र माछाको अस्थिपिञ्जर
समुच्च विचारसँग म.....
नेपाली साहित्य प्रतिष्ठानले निर्माण गरेको इतिहासलाई छोएर हङकङ हेर्दा
सम्पादकीय
गीत शुभ र मंछी गल्ली
सृजनशील अराजकता अर्थात अराजकताको अन्त्य

   
Column / स्तम्भ

    Random Pick
घरभित्र पनि सिरान ताला उक्लिँदा
डाँडा-डाँडा अग्लो डिल भरेङको प्रायजसो म उक्लिन्छु
आजकाल सपनामा सधैं म पर्वत चढिरहेको हुन्छु !
जो झुक्दैनन् जति डाँडाहरू, पहाडहरू
टेक्दै झुकाउँछु खुट्टाले प्रत्येक पाइलाको सँघारमाथि
मेरो सडकमाथि !

    Statistics
Total Articles
670
Total Authors
231
Total Views
423556
Total Categories
16

    Advertisement

  More Links
Mulbato dot com
Shrijana dot com
BlackLiterature dot com
NepaliKavita dot com

Srijanshil Sahitya Samaj Hong Kong, Online Literature Collection of all Genre ...
Copyright 2009 © www.literature.bagaicha.com