literature.bagaicha.com
Send us your Literature
Literature Home | Archives | Post Literature | Top Rated | Advance Search | Contact Us Welcome Guest ! Please Login or Register a new account for free.

    Main Categories
Editorial / सम्पादकीय
Interview / अन्तर्वार्ता
11111
Poetry / कविता
Story / कथा
Essay / निबन्ध
Drama / नाटक
Novel / उपन्यास
Criticism / समालोचना
Article / लेख
Lyrics / गीत/गजल
Memoir / संस्मरण
New Talent / नव प्रतिभा
Review / समिक्षा
English / अंग्रेजी
Others / विविध

  More Options
Interview / अन्तर्वार्ता
Most Viewed / धेरै पढिएका
Top Rated / धेरै मत पाएका
Videos / भिडियो
Photos / विशेष तस्वीरहरु
Published Books / सृजनशील साहित्य समाजबाट प्रकाशित पुस्तकहरु

  Advertisement


Titles Description    Advance Search

Published : March 21, 2013 | Author : गणेश राई
Category : Review / समिक्षा | Views : 623 | Rating :

  
गणेश राई
Author

       पहिचान सहितको संघियताको रापले मुलुक तातिएको यो समय यौटा स्रष्टाको सृजनात्मक चेतना त्यो तापबाट बेखबर चिसिदै निस्क्रिय रहन कदापि नसक्दो रहेछ । संघियता पक्षधरहरूले राजनैतिक नाराका ठूल्ठूला स्वर मञ्चबाट मात्रै उरालेका रहेनछन्, त्यहाका प्राचिन स्थानीय मिथक र विम्बहरू साहित्यिक संघारमा फक्ताङ्लुङ् र याःचोत्लुङ्को उचाई पनि उभिएका रहेछन् । साहित्य समाज र सामाजिक तत्वहरूबाट सृजित विडम्बना र विसङगतिका यथार्थ फेहरिस्त कहने शालिन अनि सशक्त माध्यम हो भनिन्छ । त्यसो हो भने असमानता र भेद्भावका गहिराई पुर्न र केन्द्रीयताका साङ्लो फुस्काउन रचित रचनाहरूको बेवास्ता गरियो वा गरिएन मातेको मान्छेको भाषण सुनेर ऊ आफै हिड्ने बाटोको आयतनले आफै कहिरहेछ ।

म त हाक्पारे गड्तिरमा बसेर

तमोरको धमिलो पानी हेर्दैछु

किन यो खोलामा

संधैसंधै धमिलो पानी मात्र बग्छ ?

फक्ताङ्लुङ्को आाशुमा

कसले मिसायो होला यो कमेरे माटो ? ...........      (साइनो)

फोक्लाम तेम्बेका यी कुङ्बा अथवा कवि टंक वनेमले स्वच्छ फक्ताङ्लुङ् अर्थात् कञ्चनजङ्घा हिमालबाट रसाई झर्ने तमोरको पानीको प्राकृतिक रङ्माथि प्रश्नचिहृन ठड्याउँनु उनको भूमिप्रतिको पवित्र आस्थााका साथै विराट जिम्मेवारि समेत हो । तिगेन्जङ्वासीहरूलाई झक्झकाउनु, विद्वतसभामा भेला भई धारिलो दल्सिङ ढुङ्गामा बुद्धिमाथि रेति अर्थात शान लगाउनु र त्यही सिरुपाते बुद्धिको झट्टि हानी आफू हुनुको अर्थ उप्काउनु सङ्गीनको मूच्र्छनाको काव्यिक उद्देश्य देखिन्छ ।

अब पनि निरपेक्ष सिद्धान्त अलापियो भने

फेरि पनि चन्द्रागिरिको पहाडमाथि

अर्को तारा खस्ने छ

सबैलाई थाहा छ तारा खस्ने पहाडहरूमा

विचारको लिङ्गो वरिपरि चेतना घुम्ने छ .............(हिदानको गुफा र चेतनाको लिङ्गो)

कतिलाई लाग्दो हो यो कविता अथवा काव्यिक भाषामा खरो अर्थात् चेतावनी, गालि वा नाराजस्तो पनि । तर कविले उद्घोष गरेझैं कालभैरवको टाउको ��"ढेर अब पनि आफ्नै आागनमा युद्ध या भागबन्डाको अर्को खेल मौन टुलुटुलु हेर्नुको अर्थ तमोरको भदौरे मुल्कोमा आफैले आफैलाई हेलाई बगाउँनु हो ।

   कृतिभित्रको अर्को पक्ष जन्मभूमिप्रतिको गम्भीर श्रृद्धा हो । कवि टंक वनेमका माटो प्रेमका कविताहरू प्नि उत्तिकै सशक्त छन् जति सशक्त उनका अपनत्व खोजिका कविताहरू छन् ।  राष्ट्रप्रेमसित मुटुको साइनो बलियोसित जोडिएको हुन्छ । त्यसो हुनाले कवि हाक्पारे गाउँदै मैनाम् सम्झिन्छन्, पालामको भाखामा केलाङ नाच्छन् । कहिले कविताको च्याब्रुङ्  ठटाउँछन् त कुनै समय भावना र विम्बको गहिरो र जटिल काबेलि बग्छन् । \

चिल, गिद्ध र काकाकुलको देश हुँदैन

उनीहरू जहा पनि उडेर जान सक्छन्

हो नि त । पंक्षिलाई जस्तो स्वतन्त्रता मान्छेलाइृ काहाँ छ र ! मान्छेलाई कस्ने साध छ । मान्छेलाई बाध्ने सिमाना छ । मान्छेलाई वैध्य र अवैध्य अर्थात नागरिक र अनागरिक बनाउँछ त्यही साध सिमानाले । त्यहा मेचि नदी बग्छ र त्यसले भूगोल अथवा देश र बिदेश छुट्याउँछ । त्यही पारि मानेभञ्ज्याङको साधमा जङगे पिलर उभिएको छ त्यसले पनि देश चिनाउँछ । अत्तोपत्तो छैन सिंहदरबारलाई, त्यो रातारात सारिएको छ । केही मतलब छैन सीमा निगरानि गर्नेलाई त्यो जीर्ण छ कुनै पनि बेला ढल्न सक्छ । त्यो ढले नेपाली खुम्चिने छ ।

राष्ट्रीयताको करङ भाचिन्छ

र दुहिन्छ हिमालको फाचो

सुदर्शन चक्रको गह्रुङगो बुटले

टेकिन्छ सार्वभौमसत्ता

गिाडिन्छ सीमास्तम्भको घाटी

तर पनि हाँसिरहन्छ स्थुलथुम्किबाट

शहिदको खेति गर्ने छेम्खुवा सत्ताको नकाब ....................(बुख्याचा टाउको र गान्धारी आखा)

प्रश्न जटिल र जरुर उठ्नु स्वाभाविक छ वर्तमान राष्ट्रको संरचनात्मक स्वरुपदेखि किनाराकृत पारिएकाहरूबाट । त्यो प्रति कसैले धारे हात नउब्जाए हुुन्छ । जुठो नपरेको अर्थात् चोखो जून घामको निम्ति मुन्धुम फलाक्दै आयामका प्वाखहरूका पखेटाले उड्दै पैताला अटाउँने धरतीको  खोजिमा कविले बिद्रोही बन्न पर्ने थिएन । दुर्भाग्य समयक्रमले त्यतै डोराएको स्थिति छ । नश्लीयबोध उनको कविताको अर्को जिकिर हो ।

अस्विकृत इतिहासको आकास मुन्तिर

नीलकाडा, चोमोलुङ्मा र म

नीलकाडा हाँसिरहन्छ .....................  (अस्विकृत इतिहास)

सहनु अनि मौन रहनुको पनि हद हुादो रहेछ भन्ने कुरोको वास्तविकता आज हामीले देख्दैछौँ । बाध्यताले थलिनुको नियति थला परी लम्पसार पसारिनु हैन । धमिलोको सन्देहताभित्र मौन दुख्दै बेअर्थ बग्नुको कुनै महत्व छैन । न गन्तब्य भेटिन्छ न उद्देश्य चुमिन्छ ।

तिमी सम्झिन्छौं म मान्छे मात्र मार्छु

युद्धमात्र गर्छु तरबार मात्र उध्याउँछु

बन्दुक मात्र पड्काउँछु

म कहाँ मान्छे मात्र मार् ?............................(लाहुरे फूल)

लाहुरे अथवा सिपाही बनिनु पत्थरमा परिणत हुनु र सम्बेदना बिहिन बनिनु कदापि होइन । ऊभित्र भावनाको अपार कोशि बगेको हुन्छ र सुन्दर कविताको जन्म हुन्छ भन्ने यथार्थ कहन टंक वनेमका कविताहरू काफी छन् ।

सङ्गीनका रक्तबीजहरू राइफल बेनका हुन्

मेसिनगन बनेका हुन् मिसाइल बनेका हुन्

तोप र ट्याङ्क बेनका हुन्...

सङ्गीन हो भोग खान्छ

सङ्गीन हो रगत चाट्छ

सङ्गीनले मच्याउँछ ताण्डब नृत्य

सुनाउँछ सङ्गीनको मूच्र्छना.....................................(सङगीनको मूच्र्छना)

कर्मले लाहुरे बनेका र हाल पेन्सने उमेरका तर भावना र चेतनाले खारिएका कवि टंक वनेम नेपाली कविताको क्षेत्रमा परिचित नाम हो । सङ्गीनको मूच्र्छना उनको तेस्रो कृति रहेको तथ्य प्रकाशित कृतिको लहर स्वयम् बोल्छ । मिथकको हाकपारे गडतीर र डायस्पोरिक चिन्तन गरी दुई खण्डमा विभक्त उनका सैंतालिस थान कवितालाई नोस्टालजिक कविता मात्र भनियो भने अधिकारका लिङगो ठडाउँदै उभिएका कविताहरूको घाटी निर्मम निमोठेको आरोप लाग्ने छ ।

यस कृतिभित्र सुदूर पूर्वको सास्कृतिक परम्परा, मौलिक रीतिरिवाज र स्थानीय मिथक प्रचुर प्रयोग गरी कविले सुन्दर एवम् बहु अर्थपूर्ण कविता सृष्टि गरेका छन् । कवि र कविताको निजत्व बुझ्न कृतिभित्रका विम्बलाई समात्न सकियो भने मात्र कविता पढेको नभई बुझेको ठहरिन्छ । तमोर र फक्ताङ्लुङको सेरोफेरो कविताको सृजनाआधार हो । कवि जहाँ गए पनि उनको मनमस्तिष्क र भावनामा मदनमेला आउँछ, सोल्टिनीहरू भेटिइन्छन् । लुङ्गा र कुङ्बाहरूसित सेवारो गरिन्छ । आफ्नो मातृभाषा मेन्जो बोलिन्छ । यसो हुनाले कृतिमा नश्लीयताका जटिल र गहिरो जरा जताततै झागिएको पाइनु अपनत्वप्रतिको सम्मोहन हो । आदर र सम्मान हो ।

तिमी आफैले रोप्नु पर्छ तिम्रो इतिहासको बिरुवा

तिमी आफैले गोड्नु पर्छ जीवन मरणका कथाहरू

सबैले जानुन् त्यो पर्ति बाझोमा

धेरै गोर्खालीहरूको रगत पसिना भएर बगेको छ............  (पर्ती बाँझो )

कविताको गुादि छिचोल्दै जाादा कृतिको नाउँले समग्र कविताहरूलाई न्याय दिन नसकेको हो कि भन्ने लाग्न सक्छ । सङ्गीन शब्द खतराको पर्यायको रुपमा बढी प्रचलित शब्द हो । यसभित्र अधिकार हनन्, अपनत्व हरण, नीजत्वको खुम्च्याई, नश्लीयवोधका कविताहरू अत्यधिक छन् । र ती खतरनाक स्थितिमा पुर्याईएका छन् जानी बुझी नियोजित । त्यस मानेमा सङ्गीन समयमा खबरदारि गर्न यो कृति सफल छ । युद्धकलासित खेलेका स्रष्टाले त्यसैको अनुभूति काव्यमा उतारेका हुन् कि भन्ने लाग्छ कृतिको शिर्षक हेर्दा । अधिकार युद्धसित बढी सम्बन्धीत तर सिपाही कर्म अर्थात् सैन्ययुद्धसित असम्बन्धित टंक वनेमको यो कृति नेपाली कविता र खासगरि डायस्पोरिक सृजना आकाशको पारिलो घाम हो । मुलुकको आजको दुर्गतिलाई र देश दुख्नुको पीडालाई कविताले कर्याप्प अठ्यााएको छ । यस्तो गहन कृतिको निम्ति कविलाई बधाईका साथै



1 2 3 4 5
please rate this article     Poor
Excellent    

 Visitor's Comments !
there are no comments...

Most recent articles in Review / समिक्षा category

"बलिहाङतङनाम मेरो मानसपटलमा" मेरो विश्लेषण
जानु "काली"को जीवन भोगाईको "अनुभव"
बगैंचा डट कमको श्रृजनशील साहित्य जलयात्राको कुरा
गायक भिषण मुकारुङको
हत्केलाको आगो ताप्दा
स्व. लोकेश बोगटीको गीति एलबम
क्यानभासमा कोरिएका कथाहरु
गुत्थी सुल्झीन्छ की भयवादको ?
अधिकार र नश्लीयताको जिकिरः सङ्गीनको मूर्च्छना
कविता कृति “कुण्ठित मनका चित्कारहरू” एक बिचार
कस्तुरी झैं नयाँघरे
नारी चेतनाले सृजित युद्धको सपाट रुप
“अन्तरमनको चित्र” हङकङको प्रथम गजल संग्रह
कवि आठराईलीको 'कोसेली परदेशबाट'मा स्थानीयताको प्रयोग
प्रतिसमालोचना सिद्धान्तमा पात्रहरूसँग एक साँझ
'अन्तर्मनको चित्र'मा समालोचना र आलोचना दुबै
'यात्रास्पर्श' पाठकीय अनुभूती
जुनी जुनी गुन्जिरहने अन्तर्मनका तरङ्गहरू

   
Column / स्तम्भ

    Random Pick
युद्ध त होईन बुद्धको खोजमा
अल्मली रहेछु म नेपाली
संसार जित्ने सहास तिम्रो
भन के भो गोर्खाली
आज के भो गोर खाली

    Statistics
Total Articles
668
Total Authors
229
Total Views
408842
Total Categories
16

    Advertisement

  More Links
Mulbato dot com
Shrijana dot com
BlackLiterature dot com
NepaliKavita dot com

Srijanshil Sahitya Samaj Hong Kong, Online Literature Collection of all Genre ...
Copyright 2009 © www.literature.bagaicha.com