Send us your Literature

    Main Categories
Editorial / सम्पादकीय
Interview / अन्तर्वार्ता
Poetry / कविता
Story / कथा
Essay / निबन्ध
Drama / नाटक
Novel / उपन्यास
Criticism / समालोचना
Article / लेख
Lyrics / गीत/गजल
Memoir / संस्मरण
New Talent / नव प्रतिभा
Review / समिक्षा
English / अंग्रेजी
Others / विविध

  More Options
Interview / अन्तर्वार्ता
Most Viewed / धेरै पढिएका
Top Rated / धेरै मत पाएका
Videos / भिडियो
Photos / विशेष तस्वीरहरु
Published Books / सृजनशील साहित्य समाजबाट प्रकाशित पुस्तकहरु

  Advertisement


Titles Description    Advance Search

Published : September 25, 2011 | Author : डा. गोविन्दराज भट्टराई
Category : Interview / अन्तर्वार्ता | Views : 843 | Rating :

  
डा. गोविन्दराज भट्टराई

प्रज्ञा प्रतिष्ठान नेपालका सदस्य साहित्यकार तथा प्राध्यपक डा. गोविन्द राज भट्टराई वेलायत आउनु भएको अवसरमा काङमाङ नरेशले लिएको अन्तरवार्तको सारसंक्षेप:

 

प्रश्न: तपाई वेलायत आउनुको मुख्य उदेश्य के हो ?

उत्तर: म वेलायत आउनुको मुख्य उदेश्य अ.ने.सा.स.ले आयोजना गरेको दोस्रो अन्तराष्ट्रिय सम्मेलनमा अतिथीको रुपमा एउटा कार्यपत्र प्रस्तुत गर्दै सहभागी हुन आएको हुँ ।

प्रश्न: अरु कुनै कार्यक्रम पनि छ की ?

उत्तर: अन्य कार्यक्रमहरू पनि छन् । नेपाली प्रतिभा प्रतिष्ठान वेलायतले आयोजना गर्ने साहित्यिक अन्तरक्रिया कार्यक्रममा मेरो सहभागिता हुने छ । त्यस्तै फ्रान्समा एउटा कार्यक्रम छ त्यसमा मेरो सहभागिता हुने छ र अन्य व्याक्तिगत भेटघाटहरू पनि छन् ।

प्रश्न: तपाई नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको सदस्य हुनुहुन्छ, अहिले नेपाली साहित्यको स्थिति कस्तो छ ?

उत्तर: नेपाली साहित्यको स्थिति विगतको तुलनामा अत्यन्तै उच्च रहेको छ । सबै विधामा शिर्ष लेखनहरू भैरहेका छन् । सम्भावनाको स्थिति पनि धेरै राम्रो छ । धेरै स्रष्टाहरू जन्मिएका कारणले पनि धेरै उत्साहाजनक स्थिति छ ।

प्रश्न: नेपाली साहित्यकारहरूको आर्थिक पक्ष कस्तो छ ? के अब लेखेर बाँच्न सक्छन् लेखकहरू  ? 

उत्तर: अहिलेको समयमा राम्रो लेख्न सक्ने स्रष्टाहरूले लेखनबाटै आफ्नो जीविकोपार्जन गर्ने स्थिति आएको छ । शिक्षित वर्गहरू भर्खरै बढ्दै गरेको मुलुकमा यो सकरात्मक भन्नु पर्छ ।

प्रश्न: तपाईको विचारमा कति प्रतिशत नेपालीहरूले किनेर पुस्तक पढ्छन् होला ?

उत्तर: तपाईले वास्तवमा ज्यादै महत्वपूर्ण प्रश्न सोध्नु भयो । हामीले यसको तथ्यांक राखेका छैनौं तर पनि के बुझ्न सकिन्छ भने एउटा कृतिको राम्रो सम्पादन गरेर हरेक कौशल पुरा गरी निकालेको कृति छ भने एक वर्षमा एक संस्करण थपिदै गएको छ । उपन्यास, संस्मरण, कथा, नियात्रा, जीवनी जस्ता कृतिहरू धेरै बिक्रि हुन थालेको छ । एक कृति बराबर ५० देखी ६० हजारले पढिरहेका छन् । त्यसैले पनि नेपालीहरूले पुस्तक किनेर पढ्ने बानी बढिरहेको बुझ्न सकिन्छ ।

प्रश्न: उत्तर आधुनिकवाद अथवा पोष्ट मोडर्निजम नेपाली साहित्यमा ल्याउने मध्यको तपाई पनि एक हुनुहुन्छ, यसले नेपाली साहित्यमा कास्तो महत्व र प्रभाव राखेको छ ?

उत्तर: अघिको नेपाली साहित्य राजनिति विभाजन भित्र पर्ने मात्र हुन्थ्यो । उत्तर आधुनिक्ताको धारणा विश्वव्यापि भएको र त्यो धारणा प्रवेश गराई सकेपछि हामीलाई धेरै विभाजन गर्न सजिलो भयो । जस्तो कि तपाईको लेखन प्रयोगमा के छ ? अथवा पारामपरित शैलीमा सुन्दरता आउँछ कि ? तपाईको लेखनमा युद्ध क्षेत्रबाट आएको युद्ध साहित्य अथवा सैन्य साहित्य छ कि ? तपाईको लेखनमा डायस्पोरिक समुदायको पृष्ठभूमीमा लेखिएको छ कि ? तपाईको लेखन साइबर जगतको नजिकबाट ईलेक्ट्रोनिक छेउछाउ हुने गरी लेखिएको छ कि ? हरेक दृष्टिकोणहरूबाट पो लेखिएको छ कि ? जीवन अनेक दृष्टिकोणको भएकोले गर्दा धेरै दृष्टिको मान्छेहरूको बसाई हुने गरेको यो धरातलमा धेरै धेरै हाँगाहरू लेख्ने जीवनको सम्भावनाहरू उत्तर आधुनिक्ताले खोलि दियो । यो बहुलतामा, विविधतापूर्णका जीवन हुन्छ भन्ने मान्यताहरू स्थापना गरिदियो । त्यस्तै ईथ्निक समुहबाट लेखिईने साहित्यको अर्कै सौन्द्धर्य हुन्छ । ईथ्निक अध्ययनले यसको हेरचाह गर्दछ । यस्तो विभिन्न किसिमबाट साहित्यलाई केलाउने हाँगाहरू नै उत्तरआधुनिक साहित्य हो । पहिला २ वटा हाँगाहरू थिए अहिले १२ ��"ं १५ ��"ं हाँगाहरू भएका छन् ।

प्रश्न: नेपाली साहित्यमा मकै पर्व देखि अहिलेसम्म धेरै साहित्यिक आन्दोलन र वादहरू आए, यो हुनु राम्रो हो कि साहित्यलाई केन्द्रिय करण गर्नु राम्रो हो ?

उत्तर: विश्व साहित्य र नेपाली साहित्यलाई हेर्दा यस्ता वाद र आन्दोलनहरू आएनन् भने पलाउँन छाडेको वृक्ष जस्तै हुँदोरहेछ । केही पुराना पातहरू हरेक सृजनमा झर्दै जान्छन् नयाँ पातहरू पलाउँदै आउँछन् । भाषा साहित्यको, लेखन शैलीको र विचारको एउटा जीवनताको निरन्तरताको लक्षण नै नयाँ विचार र नयाँ आन्दोलनहरू थपिँदै जाने कुरो रहेछ । जस्तै हामीले लेखिने भाषामा संस्कृत भाषामा कुनै नयाँ कुरा खोलौं भन्दा पनि नयाँ कुरा खुल्दैन त्यो वृक्ष सुकिसकेको छ । त्यसैले यो जीवन निरन्तरताको लक्षण हो ।

प्रश्न: डायस्पोरिक नेपाली साहित्यको भविष्य कस्तो देख्नु हुन्छ ?

उत्तर:यसको भविष्य अत्यन्तै राम्रो छ । अंग्रेजी र अन्य साहित्यले विश्लेषण गरेको हेर्ने हो भने आफ्नो जन्मभूमीबाट अलग भएर कर्मभूमीमा बसेर पनि अनेक किसिमको साहित्य, संगीत र कलाको सृजना गर्ने धेरै भाषाहरू छन् । झण्डै झण्डै विश्वको एक चौथाई जनसंख्या अन्य भूमीमा गई बसेर आफ्नो कला, साहित्य र संगीतको परिचय दिने गरेका छन् । यो एउटा परिचयको कर्म हो । मैले झण्डै २०० पृष्ट भन्दा बढी डायस्पोरिक साहित्यको बारेमा डायस्पोरिक साहित्यको पठन पाठनको बारेमा लेखेँ होला । त्यसलाई त्रि.वि.विले स्वीकार गरी सकेको छ ।अहिले डायस्पोरिक साहित्यको सानो युनिट पढाई भईरहेको छ,जस्तै तपाई र मिजासले सम्पादन गरेको सिमाहीन विम्बहरू, हङकङका कविताहरू आदि पढाई भैरहेको अवस्था छ । यो एउटा नेपाली साहित्यको भेराईटि हो । यस्ता कयौं भेराईटीहरू मिलेर मात्र मूल साहित्य बन्दछ । यो समग्र नेपालीहरूको पहिचान हो ।

प्रश्न:  गैर आवासिय साहित्य र डायस्पोरिक नेपाली साहित्यमा के भिन्नता छ ?

उत्तर: विश्वमा झण्डै २०० वटा डायस्पोराहरू छन् । त्यहाँ एउटा भारतवर्षमा मात्रै २८, ३० वटा भाषा छन् । ति भाषाले बनाएको भिन्न भिन्नै डायस्पोराहरू छन् । जस्तै नेपाली वेलायती डायस्पोरा, गुजराती क्यानेडियन डायस्पोरा, केरालाईट अमेरीकी डायस्पोरा, यस्ता डायस्पोराहरू विश्वमा झण्डै २०० वटा छन् । यसमा भाषाको बेग्लै स्वरूप, राजनैतिकको बेग्लै स्वरूप, जीवन चक्रको बेग्लै स्वरूपको अध्यन भैरहेको छ । यो एउटा हाँगा जस्तो हो । कुनै कुनै फूल, वृक्षमा २-३ रंगका फूलहरू फुलेका हुन्छन् । फूल र वृक्ष त एउटै हो तर त्योबाट पलाएर फुलेका फुलहरूको रंग अर्कै भए जस्तो यो तेस्रो भिन्न प्रकारको साहित्य हो ।

प्रश्न: तपाईले भूमीका लेख्नु भएको धेरै कृतिहरूले मदन पुरस्कार पाएको छ तपाईलाई कस्तो लाग्छ, आफूले भूमीका लेखेको कृतीले पुरस्कार पाउँदा तर आफुले नपाउँदा ?

उत्तर:मलाई रमाईलो लाग्छ । मैले भूमीका लेखेको जम्मा ५ वटा कृतिहरूले यसपाली सम्म यो पुस्कार पायो । यसपालीको झमकको जीवन फूल की काडाँले मदन पुरस्कार पाउँदा म धेरै खुशी भए त्यो खुशी जत्तिको खुशी मैले पाए भने पनि हुन सक्दिन होला ।  म एउटा निमित्त मात्र हुँ । एउटा माली जस्तो मात्र हुँ जस्तो लाग्छ ।

प्रश्न: मदन पुरस्कार त निश्पक्ष दिदैन भन्ने हल्ला जहिले पनि चलीरहन्छ, तपाईलाई कस्तो लाग्छ ?

उत्तर:त्यस्तो टिप्पनी म गर्न सक्दिन । पुरस्कारको लागि ४०० देखी ५०० प्रत्यासी कृतिहरू हुन्छन् प्रत्येक वर्ष । सबै कृतिहरू राम्रो नै हुन्छन् तर सबैलाई पुरस्कृत गर्न नसकिने हुन्छ । सकेसम्म कमिटीले निश्पक्ष भएर नै काम गरेको पाएका छौं । यति पुरानो संस्था चुक्न र नझुक्न पर्ने हो । मलाई चाहि निश्पक्ष नै भए जस्तो लाग्छ ।

प्रश्न: साहित्यमा लाग्नु भएको कति वर्ष भयो ?

उत्तर: २०३१ सालमा मुग्लान भन्ने उपन्यास मेरो पहिलो कृति हो त्यसैले ३७ वर्ष भएछ ।

प्रश्न: यति लामो नेपाली साहित्यमा योग्दान दिनु भयो, मदन पुरस्कार पाउँछु भन्ने लाग्दैन ?

उत्तर: हाँस्नु हुन्छ । पाउँछु जस्तो त लाग्यो होला तर मेरो कृति अरुको भन्दा कम्जोरी होला भन्छु र चुपचाप बस्छु ।

प्रश्न: तपाईको हातमा कतिवटा कृति भूमीकाको लागी स्रष्टाहरूले थमाई दिएका छन् ?

उत्तर: त्यस्तै ४१ वटा जति कृतिहरू थमाई दिएका होलान् ।

प्रश्न: अन्तमा के भन्न चाहानु  हुन्छ ?

उत्तर: यहाँ ४ वटा साहित्यिक संस्थाहरू सक्रिय भएर लागीरहेको रहेछ । सम्भव भएमा ठाउँ ठाउँमा नेपाली पुस्तकालयहरू खोल्न सके राम्रो हुन्छ । नेपाली बस्तिहरू भएको ठाउँहरूमा नेपाली पठन पाठनको शुरु गर्न सके भविष्यमा नेपालीहरूको लागि राम्रो हुन्छ जस्तो लाग्छ । नेपाली साहित्यलाई अनुवाद गर्न आवश्यक छ, त्यसैले अनुवाद गरेर नेपाली साहित्यलाई विश्वामा चिनाउँन आवश्यक छ । तपाई र मिजासले सिमाहिन विम्बको अनुवाद गराउँदै हुनु हुन्छ हो यस्ता खालका कृतिहरूको अनुवाद गर्न आवश्यक छ । यो कामको शुरुवात गरि सक्नु भएकोले डायस्पोरामा रहेका साहित्यकारहरूले नै यस्लाई निरन्तरता दिनुहोस् भन्न चहान्छु ।

 




1 2 3 4 5
please rate this article     Poor
Excellent    

 Visitor's Comments !
there are no comments...

Most recent articles in Interview / अन्तर्वार्ता category

अन्तर्वार्ता
घामको चुम्बनले देश चिनाउँछ - नयाँघरे
अन्तरवार्ता
अन्तर्वार्ता- गणेश राई

    Links
Column / स्तम्भ

    Random Pick
हिउँद
छिप्पीएर
आलो जाडो
सहनुको पनि सिमा हुन्छ,
चौँरी गोठहरू
हिमालको काखतिर

    Statistics
Total Articles
670
Total Authors
231
Total Views
622875
Total Categories
15

  More Links

Srijanshil Sahitya Samaj Hong Kong, Online Literature Collection of all Genre ...
Copyright 2020 © www.literature.bagaicha.com